Zamanaşımı, bir alacağın belirli bir süre içinde istenmemesi hâlinde borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren bir kurumdur. Zamanaşımına uğrayan alacak ortadan kalkmaz; ancak borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerse alacak mahkeme yoluyla tahsil edilemez.
Özetle
- Genel zamanaşımı süresi 10 yıldır.
- Kira bedeli, faiz ve işçi alacakları gibi alacaklarda süre 5 yıldır.
- Haksız fiilden doğan tazminatlarda süre, öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıldır.
- Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir.
Genel zamanaşımı süresi
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.
Türk Borçlar Kanunu · Madde 146
Kanunda özel bir süre öngörülmemişse alacak, muaccel olduğu tarihten itibaren on yıl içinde istenebilir.
Beş yıllık zamanaşımı
Türk Borçlar Kanunu’nun 147. maddesine göre beş yıllık zamanaşımına tabi alacakların başlıcaları şunlardır:
- Kira bedelleri, anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler,
- Otel, lokanta ve benzeri işletmelerin konaklama ve yeme içme bedelleri,
- Küçük sanat işlerinden ve küçük çaplı perakende satışlardan doğan alacaklar,
- Vekâlet, komisyon ve acentelik sözleşmelerinden doğan alacaklar ile ticari simsarlık ücreti dışındaki simsarlık alacakları,
- Eser sözleşmesinden doğan alacaklar (yüklenicinin işi hiç veya gereği gibi ifa etmemesinde ağır kusuru bulunan hâller hariç).
İş sözleşmesinden doğan kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, yıllık izin ücreti ve ücret alacakları da beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme
Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, o uzun süre uygulanır (TBK md. 72).
Sebepsiz zenginleşmeden doğan geri verme istemi de, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK md. 82).
| Alacak | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural | 10 yıl | TBK md. 146 |
| Kira, faiz, dönemsel edimler | 5 yıl | TBK md. 147 |
| İşçilik alacakları (kıdem, ihbar, izin, ücret) | 5 yıl | İş Kanunu |
| Haksız fiil | 2 yıl / 10 yıl | TBK md. 72 |
| Sebepsiz zenginleşme | 2 yıl / 10 yıl | TBK md. 82 |
Zamanaşımı ne zaman kesilir?
Zamanaşımı; borçlunun borcu ikrar etmesi (örneğin faiz veya kısmi ödeme yapması, rehin veya kefil göstermesi) ya da alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması gibi işlemlerle kesilir. Zamanaşımı kesildiğinde süre yeniden işlemeye başlar. Arabulucuya başvurulması hâlinde ise başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark
Zamanaşımı yalnızca borçlu tarafından ileri sürülürse dikkate alınır ve kesilebilir. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini ortadan kaldırır; hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır ve kural olarak kesilmez. İşe iade için arabulucuya başvuru süresi veya mirası reddetme süresi hak düşürücü sürelere örnektir.
Bir itiraz veya dava süresinin son gününü bulmak için süre hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Bir hata ya da eksik mi gördünüz?
Görüş ve düzeltmelerinizi e-posta ile iletebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.