Nafaka türleri: Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası
Boşanma sürecinde ve sonrasında üç tür nafaka gündeme gelir. Anayasa Mahkemesi'nin süresiz nafakaya ilişkin iptal kararı 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecek.
Nafaka, bir kişinin geçimini sağlamak için diğer bir kişinin ödemekle yükümlü olduğu paradır. Aile hukukunda nafaka; boşanma davası sürerken, boşanmadan sonra eş için ve çocuklar için olmak üzere farklı biçimlerde karşımıza çıkar.
Özetle
- Tedbir nafakası: Boşanma davası sürerken eş ve çocuklar için.
- İştirak nafakası: Boşanmadan sonra velayeti kendisinde olmayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılımı.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için.
- Nafaka, tarafların mali durumu değişirse artırılabilir veya azaltılabilir.
Tedbir nafakası
Boşanma davası açıldıktan sonra hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır. Bu önlemler arasında eş ve çocuklar için ödenmesine karar verilen nafakaya tedbir nafakası denir (TMK md. 169). Tedbir nafakası için kusur aranmaz; dava sonuçlanana kadar devam eder.
İştirak nafakası
Velayet kendisine bırakılmayan ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür (TMK md. 182). Bu katılım için ödenen paraya iştirak nafakası denir. İştirak nafakası kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar sürer. Çocuk ergin olduğunda eğitimi devam ediyorsa, ana ve babanın bakım yükümlülüğü eğitim sona erinceye kadar devam edebilir; bu durumda nafaka talebi çocuğun kendisi tarafından yapılır.
Yoksulluk nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.
Türk Medeni Kanunu · Madde 175
Yoksulluk nafakası için talep eden eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması ve kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması gerekir. Nafaka, ödeyecek tarafın malî gücü oranında belirlenir.
Süresiz nafakada son durum
Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanmış ve iptalin dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. Bu süre, yasa koyucunun yeni bir düzenleme yapması için tanınmıştır.
Bu karar şunları değiştirmez:
- Yoksulluk nafakası kaldırılmamıştır; yalnızca süresiz bağlanabilmesine ilişkin ibare iptal edilmiştir.
- Daha önce verilmiş nafaka kararları bu iptal nedeniyle kendiliğinden sona ermez.
- İştirak ve tedbir nafakası bu kararın kapsamında değildir.
Yürürlük tarihine kadar yeni bir yasal düzenleme yapılıp yapılmayacağını takip etmek gerekir.
Nafaka ne zaman kalkar?
Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesine göre irat biçiminde ödenen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evlilik birliği içindeymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.
Nafakanın artırılması veya azaltılması
Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde, irat biçimindeki nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Bu talepler aile mahkemesinde açılacak bir davayla ileri sürülür. Hâkim, gelecek yıllarda nafakanın tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda artacağını da karara bağlayabilir.
| Nafaka türü | Ne zaman? | Dayanak |
|---|---|---|
| Tedbir | Boşanma davası sürerken | TMK md. 169 |
| Yoksulluk | Boşanmadan sonra, eş için | TMK md. 175 |
| İştirak | Boşanmadan sonra, çocuk için | TMK md. 182 |
Nafaka ödenmezse
Ödenmeyen nafaka için ilamlı icra takibi başlatılabilir. Nafaka alacaklarında maaş haczi için kanundaki dörtte birlik sınır uygulanmaz. Ayrıca icra dairesinin nafaka ödemesine ilişkin emrine uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilebilir.
Nafakanın artırılması için örnek bir dilekçeye dilekçeler bölümümüzden ulaşabilirsiniz.
Bir hata ya da eksik mi gördünüz?
Görüş ve düzeltmelerinizi e-posta ile iletebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.